Samen voor een toekomstbestendig beroepsonderwijs
OPINIE

Samen voor een toekomstbestendig beroepsonderwijs

Het beroepsonderwijs is toe aan vernieuwing

Om het hoofd te bieden aan de vragen van de samenleving op het gebied van innovatie en human capital, moet de inrichting van het beroepsonderwijs veranderen. Meer publiek-private samenwerking, meer aansluiten op de ontwikkelingen in de regio, een ander bestuurlijk arrangement. Het recent opgerichte Forum Beroepsonderwijs heeft als doel het debat hierover aan te zwengelen. Een gesprek met voorzitter Jeroen van der Veer, oud-CEO van Shell en voorzitter van de Raad van Toezicht van Platform Bèta Techniek.

Het beroepsonderwijs is belangrijk voor de economie van Nederland. Verreweg de grootste groep jongeren volgt een mbo- of een hbo-opleiding, de grootste groep bedrijven heeft er direct belang bij en het is ook de meest innovatieve sector van het onderwijs. Er is veel dynamiek, zoals in de samenwerking tussen overheid, onderwijs, bedrijven en kennisinstellingen, bijvoorbeeld in de Centra voor Innovatief Vakmanschap en Centres of Expertises. In de regio’s ontstaan inspirerende vormen van samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven.

De samenleving verandert. Door robotisering bijvoorbeeld zullen er banen verdwijnen en andere bijkomen. Ook flexibiliseert de arbeidsmarkt steeds meer. Hoe speelt het beroepsonderwijs daarop in?
“Het beroepsonderwijs is ontstaan in een postindustriële samenleving, toen het nodig was om veel mensen goed op te leiden. Daarom is er een landelijke kwalificatiestructuur ontworpen en dat werkte prima. Maar nu de samenleving in beweging is, is ook de opdracht aan het beroepsonderwijs veranderd. We moeten niet alleen grote volumes kunnen opleiden, maar ook oog hebben voor alle talenten én inspelen op de regionale behoefte. Het systeem is te centralistisch, te veel landelijk aangestuurd. De regio is steeds belangrijker geworden. Als er in je regio veel automotive zit, met veel midden- en kleinbedrijf en veel innovatievragen, zou je als instelling je daarop kunnen concentreren. Dan zou je een publiek-private samenwerking kunnen creëren met de omliggende bedrijven, de regionale overheden en het Centrum voor Innovatief Vakmanschap. De 99 Centra voor publiek private samenwerking die we reeds in Nederland hebben zijn hier een goed voorbeeld van. Het zou mooi zijn al er meer van dit soort Centra worden opgezet. In landen die succesvol zijn in innovatie, Singapore bijvoorbeeld, zie je altijd dat overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen samenwerken en dat de een de ander versterkt. ”

Wat is daarvoor nodig?
“Oorspronkelijk was het beroepsonderwijs iets van het bedrijfsleven, er waren bedrijfsscholen. Die zijn verdwenen toen de staat het beroepsonderwijs ging inrichten. Nu zie je ze hier en daar weer ontstaan. En zo zijn er meer initiatieven. Ook binnen het Platform lopen programma’s voor een intensievere aansluiting van het bedrijfsleven op het onderwijs. Maar het blijft allemaal nog te incidenteel, met een subsidie voor een paar jaar. Het is nu tijd voor een echte structurele verandering. We zoeken een nieuw bestuurlijk-juridisch arrangement met een andere bekostigingsstructuur, waarbij de volumebekostiging deels wordt ingeruild voor bekostiging op basis van innovatieve initiatieven, met behoud of verbetering van de kwaliteit van de opleiding. Er moet veel meer ruimte zijn om nieuwe doelstellingen te formuleren voor opleiden, voor kennisontwikkeling, kennistransfer en kennistoepassing. Dat zijn de onderwerpen waarover het Forum Beroepsonderwijs zich gaat buigen.”

Uit welke partijen bestaat het Forum Beroepsonderwijs? En welke thema’s staan er op de agenda?
“Het Forum bestaat uit een groep mensen die afkomstig zijn uit de ondernemerswereld, overheden, onderwijsbesturen, sociale partners en onafhankelijke mensen. We worden ondersteund vanuit zes organisaties: Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie AWTI, het Rathenau Instituut, Nederland Kennisland, Nationale Denktank, Hobéon Groep en Platform Bèta Techniek. De thema’s waarmee we aan de slag gaan zijn regionale economie, arbeidsmarkt, de school als lerende organisatie, de veranderende studentpopulatie en de responsiviteit van het onderwijs.”

Wat gaat het Forum precies doen?
“We gaan in gesprek met de betrokkenen in de regio’s. Iedere deelnemende instelling neemt een thema voor zijn rekening. Zo gaat de Nationale Denktank in gesprek met studenten, het Rathenau Instituut organiseert een bezoek bij Brainport in Eindhoven. Uit deze ontmoetingen komen ‘best practices’ naar voren. We gaan na wat succesvol is en welk arrangement er nodig is om het breder te maken. Het is nu zo dat de overheid zegt: meld het maar als er wet- en regelgeving in de weg zit. Maar dan blijft alles zoals het is. De redenering zou moeten zijn: hoe kunnen we zorgen dat onderwijs, bedrijf en kennisinstelling zoveel mogelijk samen kunnen optrekken en profiteren van elkaars expertise? Hoe kijken we aan tegen de landelijke kwalificatiestructuur, past dat in een nieuw model? Blijft de bekostiging gebaseerd op volume of doen we dat anders? Het Forum Beroepsonderwijs wil deze zaken op de agenda zetten.”

Moet er dan niet ook iets veranderen in de lerarenopleiding?
“We hebben een groot tekort aan docenten Techniek in het beroepsonderwijs. Het stelsel van opleidingen voor leraren beroepsonderwijs werkt niet goed. Het is noodzakelijk dat het systeem zich meer gaat richten op de vragen van deze tijd. Dat ze in staat zijn om een antwoord te hebben op de snelle technologische ontwikkelingen en de veranderende arbeidsmarkt. Een oplossing hiervoor ligt in meer uitwisseling tussen werknemers van bedrijven en leraren van het beroepsonderwijs. Het docentschap zou een combinatiefunctie kunnen zijn, waarbij de grens tussen onderwijs en bedrijf vervaagt. Dat zou goed passen in een publiek-private samenwerking.”

Door Jeroen van der Veer op 22 September 2015